Choroby rzadkie

Fibrodysplasia ossificans progressiva (FOP) to jedna z najrzadszych i najbardziej dramatycznych chorób genetycznych. W jej przebiegu organizm stopniowo przekształca tkanki miękkie — mięśnie, ścięgna, więzadła i powięzi — w tkankę kostną. Proces ten zachodzi w sposób niekontrolowany i nieodwracalny, prowadząc do powstawania dodatkowego „szkieletu”, który z czasem ogranicza ruch i zamyka człowieka w jego własnym ciele. Choroba rozwija się rzutami, określanymi przez pacjentów jako „przebłyski”. Każdy taki epizod pozostawia po sobie trwałe zmiany, które stopniowo odbierają sprawność i niezależność. Mimo postępu medycyny nadal nie istnieje leczenie przyczynowe, jednak coraz lepiej rozumiemy mechanizmy choroby i pojawiają się nowe kierunki terapii.

W toku ewolucji, w wielu komórkach organizmu zostały zachowane takie organella jak rzęski (łac. cillum ) i wici. Są to wypustki komórkowe utworzone przez cytoszkielet, czyli rusztowanie komórki. Rzęski mogą być ruchome lub nie, a ich zadaniem jest regulowanie procesów komórkowych np. polaryzacja komórki i tkanki, regulacja cyklu komórkowego i odbieranie różnego typu bodźców. Ponadto rzęski integrują ścieżki sygnałowe, istotne dla różnicowania narządów i rozwoju organizmu. To, jak rzęski funkcjonują zapisane jest w naszych genach. Zatem błąd, jakim jest mutacja genetyczna, doprowadzi do uszkodzenia białek rzęskowych, co zaburzy ich budowę i uniemożliwi spełnianie swoich funkcji. Wówczas rozwijają się choroby określane jako ciliopatie. Dotychczas opisano około 35 różnych ciliopatii z szerokim wachlarzem objawów. Jedną z takich ciliopatii jest zespół Bardeta-Biedla, dla którego charakterystyczne są: zwyrodnienie siatkówki, otyłość, polidaktylia, hipogonadyzm, opóźnienie rozwoju intelektua...

Wrodzona biegunka chlorkowa znana też jako zespół Dąbrowa i Gamble'a, to rzadka genetyczna choroba jelit, w przebiegu której obserwuje się uporczywą, potencjalnie zagrażającą życiu, wodnistą biegunkę z nadmiernym stężeniem chlorków w stolcu. Ponadto, charakteryzuje się również niskim poziomem chlorków i sodu we krwi, oraz zasadowicą metaboliczną. Stan ten doprowadza do przewlekłego odwodnienia i zaburzeń rozwojowych. Biegunka chlorkowa manifestuje się już w okresie prenatalnym. Typowe w tym przypadku jest wielowodzie (nadmiar płynu owodniowego), a także nadmiernie rozdęte pętle jelitowe u płodu. Ciąża dziecka z biegunką chlorkową często skutkuje porodem przedwczesnym. Na chwilę obecną nie ma leczenia przyczynowego dla tej choroby. Wdrażane jest leczenie celowane, co pozwoliło na znaczące złagodzenie negatywnych skutków biegunki chlorkowej i umożliwiło prawidłowy rozwój dziecka. Z uwagi na to, że biegunka u noworodka nie wzbudza takiego niepokoju u rodziców, jak słabe przybieranie ...

Zespół Snijders Blok-Campeau'a jest stosunkowo "młodą" jednostką chorobową. Została odkryta w roku 2018 przez genetyk kliniczną Lot Snijders Blok z Nijmegen i pediatrę Philippe'a M. Campeau z Montréalu. Jest to zespół nie tylko rzadko występujący, ale też rzadko diagnozowany, z powodu niejednoznacznych objawów. Cechy charakterystyczne dla zespołu Snijders Blok-Campeau'a obejmują zaburzenia rozwoju intelektualnego, którym towarzyszą: makrocefalią, opóźnienie mowy, a także dysmorfie twarzowe (szeroko rozstawione oczy, głęboko osadzone oczy, wąskie szpary powiekowe, dłuższa odległość między kącikami wewnętrznymi oczu, przerzedzone brwi). U dzieci stwierdza się również inne zaburzenia, jak np. hipotonię mięśniową czy wady mózgowia. Mutacja genu CHD3 - odpowiedzialna za wystąpienie zespołu, została po raz pierwszy udokumentowana w artykule: CHD3 helicase domain mutations cause a neurodevelopmental syndrome with macrocephaly and impaired speech and language (2018). Na ...

Wiele zespołów genetycznych ma podobny układ objawów: hipotonią mięśniowa, opóźnienie rozwojowe, niepełnosprawność umysłowa, zaburzenia zachowania oraz cechy dymorficzne. Z uwagi na przyczynę genetyczną zespołów oraz miejsce nieprawidłowej zmiany w obrębie genu zaangażowanego w etiologię choroby - nie występują dwa identyczne przypadki danego zespołu. Pacjenci będą mieli pewne cechy wspólne, ale np. stopień nasilenia objawów będzie zmienny. Zatem ten sam zespół u jednej osoby okazuje się być łagodny, a z kolei u drugiej - zagrażający życiu. Podobnie jest w przypadku zespołu Primrose'a. Zespół Primrose'a został opisany w 1982 r. przez doktora D. A. Primrose'a, w Narodowym Szkockim Szpitalu Królewskim (Larbert). Pomimo dużej zmienności objawów, do najbardziej charakterystycznych cech, które mogą ułatwić postawienie diagnozy, zaliczamy: zwapnienia chrząstki ucha zewnętrznego, niepełnosprawność umysłową, hipotonię mięśniową, miopatię, utratę słuchu, nieprawidłowy metabolizm glu...

Zespół MSL3, znany też jako zespół Basilicata-Akhtar to nowo odkryty zespół genetyczny, który wymaga szczególnej uwagi naukowej. Na chwilę obecną jest diagnozowany ekstremalnie rzadko, gdyż jego objawy nie są charakterystyczne i występują również w innych chorobach. W zaburzeniu tym obserwuje się całościowe opóźnienie rozwoju już od okresu niemowlęcego. U dzieci pojawia się niskie napięcie mięśniowe (hipotonia) oraz wynikające z tego trudności w karmieniu i mówieniu. Większość pacjentów jest w stanie chodzić, ale chód jest chwiejny i niepewny. Ponadto, poruszanie się ogranicza spastyczność, czyli zwiększone napięcie mięśniowe. Ponadto u dzieci występują dymorficzne rysy twarzy, a także łagodne wady szkieletowe w obrębie dalszych odcinków kończyn. Zespół Basilikata-Akhtar w równym stopniu dotyczy dziewczynek i chłopców. Zespół zawdzięcza swój eponim dwóm biolożkom z Instytutu Immunologii i Epigenetyki Maxa Planka we Freiburgu, które odkryły przyczyny tego zaburzenia. Głównym zainteresow...

Choroba tangerska to rzadko występująca choroba dziedziczona autosomalnie recesywnie. Charakteryzuje się znacząco obniżonym poziomem lipoprotein o dużej objętości, czyli tzw. dobrego cholesterolu (HDL) we krwi. Zadaniem HDL jest transportowanie cholesterolu i fosfolipidów z tkanek organizmu do wątroby, gdzie są usuwane z krwi. HDL jest określany „dobrym cholesterolem”, ponieważ jego właściwy poziom zmniejsza ryzyko rozwoju chorób sercowo-naczyniowych. Zatem u osób z chorobą tangierską bardzo niski poziom HDL, będzie rzutował na umiarkowanie zwiększone ryzyko tych chorób. Choroba tangerska zawdzięcza swoją nazwę mieszkańcom wyspy Tangier w zatoce  Chesapeake , gdzie zidentyfikowano pierwszych pacjentów dotkniętych tym zaburzeniem [1]. Do klasycznych objawów  choroby tangierskiej zaliczamy nagromadzenie się tłuszczu w narządach, które objawia się m.in.  jako powiększone, żółte lub pomarańczowe migdałki oraz powiększenie wątroby (hepatomegalia), śledziony (splenomegalia) ora...

Narząd ten stanowi 5% masy ciała człowieka i pełni istotne role w zachowaniu dobrostanu organizmu. Oprócz codziennego detoksu, zapewnia nam także równowagę metaboliczną i filtracyjną (w ciągu minuty jest w stanie przefiltrować nawet 1,5 litra krwi). Jest magazynem dla glikogenu, jak również dla witamin: A, B12, D, E i K oraz żelaza i miedzi. Powstaje w niej albumina i białka warunkujące prawidłowe krzepnięcie krwi. Pełni także funkcje odpornościowe, bowiem neutralizuje drobnoustroje chorobotwórcze. Mowa oczywiście o wątrobie - największym gruczole organizmu człowieka, który kojarzymy z reklam żółciopędnych suplementów na poprawę trawienia. Żółć wytwarzana przez wątrobę rozbija, czyli emulguje tłuszcz na drobniejsze, łatwiej przyswajalne cząsteczki.  Niekiedy dochodzi jednak do zaburzeń w wytwarzaniu i transportowaniu żółci, czego skutkiem będzie jej zatrzymanie w wątrobie i drogach żółciowych. Taki stan określamy jako cholestaza wewnątrzwątrobowa. Zwykle jest spowodowana anoma...

Zespół CLOVES to rzadki, uwarunkowany genetycznie zespół przerostowy ze złożonymi anomaliami naczyniowymi spowodowanymi mutacjami mozaikowymi w genie PIK3CA . CLOVES to akronim pochodzący od angielskich określeń cech zespołu: Congenital , co oznacza wrodzony; Lipomatous - czyli tłuszczak (torbiel tłuszczowa); O vergrowth - przerost pojedynczych części ciała; Vascular malformation - anomalie rozwojowe naczyń krwionośnych; Epidermal nevi - znamiona naskórkowe; Spinal / Skeletal - kręgosłup/szkielet, na który wpływają poszczególne przerośnięte części ciała. Przez te nietypowe cechy, osoby z zespołem CLOVES, w książce The story of Four Leaf Clovers autorstwa Lauren Beaureguard i Kristen Davis, zostały porównane do czterolistnej koniczynki. Pomimo przedstawionych w niej różnic między zdrowymi dziećmi, a "dziećmi koniczynkami", autorki podkreśliły, że różnorodność i jej akceptacja jest czymś normalnym i naturalnym. Potocznie osoby z tym zespołem są określane "Clowe...

Zespół Nijmegen to rzadka choroba genetyczna z wrodzoną niestabilnością chromosomową, która charakteryzuje się mikrocefalią, niedoborami odporności, predyspozycją do nowotworów, a także dysmorfią twarzy. Dotychczas na całym świecie opisano kilkaset przypadków zespołu Nijmegen. Co ciekawe, większość z nich pochodzi z Polski. Oprócz naszego kraju, zespół ten częściej jest notowany w Czechach, na Słowacji, w Niemczech i na Ukrainie. Populacja chorych stale rośnie. Pojedyncze przypadki zachorowań stwierdzono już na Bałkanach, w Europie Zachodniej, Rosji, Wielkiej Brytanii, a także w Afryce i Ameryce Południowej. Ponieważ, zespół po raz pierwszy był opisany u dziecka w holenderskim mieście Nijmegen, zyskał właśnie taką nazwę. Dziecko to było potomkiem czeskich protestantów, którzy przybyli do Holandii podczas wojny trzydziestoletniej.  

Zespół Currarino to rzadko występujący zespół wad wrodzonych. W jego skład wchodzą: nieprawidłowości rozwojowe kości krzyżowej, obecność masy guzowej w okolicy przedkrzyżowej oraz malformacje odbytnicy i odbytu. Wymienione objawy stanowią triadę Currarino. Zaburzenie powstaje z nieznanych jeszcze przyczyn, ale u niektórych pacjentów jest spowodowane mutacjami genu HLXB9 , a dziedziczone w sposób autosomalny dominujący ze zmienną ekspresją. Zespół jest częściej notowany u kobiet z powodu powiązania z dolegliwości ami ginekologicznymi i urologicznymi. Dotychczas nie opracowano skutecznej metody leczenia przyczynowego. Proponowane jest wieloetapowe postępowanie chirurgiczne, którego celem jest skorygowanie wad.

Pseudoxanthoma elasticum to rzadko występująca choroba dziedziczna, która charakteryzuje się postępującym wapnieniem i rozdrobnieniem włókien elastycznych w skórze, siatkówce oka, a także ścianach naczyń tętniczych. Jest dziedziczona w sposób autosomalny recesywny. Pierwsze objawy pseudoxanthoma elasticum obserwowane są najczęściej w drugiej dekadzie życia, a zaliczają się do nich zmiany skórne, problemy ze wzrokiem oraz zaburzenia ze strony układu sercowo-naczyniowego i pokarmowego. Opisano dwa typy choroby: I - jako pełną postać oraz II - bez widocznych zmian skórnych. Należy jednak mieć na uwadze, że każda osoba choruje inaczej. U jednych pacjentów występują wyłącznie zmiany skórne, a u innych pojawi się cała gama dolegliwości ze strony "wapniejących" narządów. Choroba jest niewyleczalna, a zwapnienia włókien elastycznych są nieodwracalne. Można jednak kontrolować objawy będące skutkiem wapnienia tkanek.

Radiopedia Zespół Joubert to rzadko występujące zaburzenie rozwojowe mózgu i pnia mózgu - struktur od których zależy poprawne funkcjonowanie istotnych dla przeżycia narządów. Objawy zespołu są różnorodne nawet w obrębie członków jednej rodziny, a jego rozpoznanie jest trudne z uwagi na zmienność kliniczną. Cechą charakterystyczną dla zespołu Joubert jest obraz śródmózgowia uzyskiwany podczas rezonansu magnetycznego, określany jako objaw zęba trzonowego (ang. molar tooth sign ). Polega na występowaniu "rysunku" wydłużonych górnych szczytów móżdżku, który przypomina wyglądem ząb trzonowy lub ząb mądrości. Objaw wynika z nieprawidłowo przebiegającego rozwoju tylnej części mózgu, w tym robaka mózgu (hipoplazja robaka) i pnia mózgu. Pozostałe istotne dla diagnostyki objawy to hipotonia mięśniowa i zaburzenia rozwojowe. Na chwilę obecną choroba jest niewyleczalna, a terapie mają charakter wspierający i podtrzymujący.

Mukowiscydoza, znana również jako zwłóknienie torbielowate, jest rzadko występującą chorobą genetyczną, charakteryzującą się wydzielaniem potu o wysokiej zawartości chlorków (soli) oraz nieprawidłowo lepkiego śluzu, nawracającymi infekcjami oddechowymi, niewydolnością trzustki i niepłodnością męską. Ma charakter postępujący, a dostępne leczenie pozwala wydłużyć życie średnio do około 4. dekady. Przebieg mukowiscydozy jest jednak zróżnicowany, co oznacza, że w pewnej grupie pacjentów jest lżejszy, a u innych ciężki. Za jej wystąpienie są odpowiedzialne mutacje genu CFTR , dziedziczone autosomalnie recesywnie.  W Polsce nosicielstwo wadliwego genu oszacowano na 1 : 25 osób. Dotychczas nie było możliwości skutecznego leczenia przyczynowego, a postępowanie terapeutyczne było wspierające i podtrzymujące. Ostatnie lata przyniosły nadzieję dla Pacjentów z mukowiscydozą, w tym posiadających mutację oznaczoną jako F508del (najczęstsza w Polsce) oraz mutacji bramkujących. Opracowana została...

Zespół Aarskoga jest rzadko występującym zespołem chorobowym zwykle dziedziczonym w sposób sprzężony z płcią. Jest zatem częściej stwierdzany u chłopców. Charakteryzuje się następującymi dysmorfiami: szerokie rozstawienie oczu, mały nos, długa rynienka podnosowa, rozszczep wargi oraz "wdowi szpic" ułożony z włosów na czole. Notowane są również anomalie rąk, stóp i niekiedy wady serca. Większość chłopców ma również nieprawidłowo rozwinięte genitalia (tzw. moszna szalowa, ang. shawl scrotum). Ponadto występuje łagodna niepełnosprawność intelektualna, a czasem również zaburzenia neurobehawioralne. U nosicielek mutacji można zaobserwować łagodne cechy zespołu, jak hiperteloryzm oczny i wdowi szpic. Zespół na chwilę obecną jest niewyleczalny, a podejmowane terapie są wspierające i podtrzymujące.

Zespół Cabezasa to jedna z rzadziej występujących przyczyn niepełnosprawności intelektualnej sprzężonej z chromosomem X. Jest spowodowany mutacją genu CUL4B . Ze względu na sposób dziedziczenia chorują głównie chłopcy, a nosicielkami mutacji mogą być dziewczynki. Do cech charakterystycznych dla zespołu zaliczamy: niski wzrost, niedorozwój narządów płciowych, zaburzenia chodu, opóźnienie rozwoju mowy, drżenia oraz zmiany w wyglądzie zewnętrznym -zwłaszcza wydatna warga dolna, duży nos, czy skośne do dołu ustawienie szpar powiekowych. Na chwilę obecną zespół jest niewyleczalny, ale wdrażane są terapie wspierające i podtrzymujące. Trudno jest także określić rokowanie, ponieważ dotychczas opisano niewielu pacjentów.

Opóźnienie rozwoju, któremu towarzyszą zaburzenia autystyczne i osłabienie napięcia mięśniowego oraz charakterystyczne zmiany w obrębie twarzy i ewentualne wady serca, to złożony zespół zaburzeń rozwojowych. Jest wynikiem mutacji jednej z kopii genu MED13L, związanej również z wrodzoną nieprawidłowością sercowo-naczyniową, jak przełożenie pni tętniczych. Zespół haploinsuficjencji MED13L jest zespołem bardzo rzadko diagnozowanym. Na chwilę obecną nie ma leczenia przyczynowego dla tej jednostki chorobowej, ale możliwe jest badanie naturalnego przebiegu zespołu w celu jego  dokładniejszego poznania, a także prowadzenia terapii wspierających i podtrzymujących, jak rehabilitacja ruchowa, terapia zajęciowa czy też edukacja specjalna. Kluczowe jest także operacyjne korygowanie wad serca u dzieci. Występująca niepełnosprawność intelektualna jest zazwyczaj stopnia łagodnego do umiarkowanego. Synonimy: ang. Mental retardation and distinctive facial features with or without cardiac d...

Zespół DeSanto-Shinawi to niezmiernie rzadko diagnozowany zespół chorobowy charakteryzujący się ogólnym opóźnieniem neurorozwoju, obserwowanym w niemowlęctwie i wczesnym dzieciństwie, zaburzeniami zachowania oraz dysmorfiami twarzowymi jak wydatne czoło, płaska nasada i bulwiasty czubek nosa, a także wady oczu. Często jest również opisywana hipotonia mięśniowa i niedosłuch. Za wystąpienie zespołu odpowiedzialne są mutacje genu WAC, dziedziczone w sposób autosomalny dominujący. Zespół jest niewyleczalny. Proponuje się metody wczesnej interwencji terapeutycznej oraz wspieranie i podtrzymywanie zdrowia.

Zespół Wiedemanna-Steinera to rzadko występujący zespół chorobowy, który charakteryzuje się opóźnieniem rozwojowym, zmianami w wyglądzie zewnętrznym jak np. hipertrichoza łokci i dysmorfie twarzowe, niski wzrost, a także obniżone napięcie mięśniowe (hipotonia). Mutacja genetyczna odpowiedzialna za pojawienie się zespołu jest dziedziczona autosomalnie dominująco. Na chwilę obecną jest to choroba niewyleczalna, ale proponowane są terapie wspierające i podtrzymujące. Dzieci z zespołem Wiedemanna-Steinera wymagają stałej opieki osób dorosłych.

Hipohydrotyczna dysplazja ektodermalna to jedna z wielu dysplazji, której początek przypada na okres embrionalny. Wynika z prenatalnych zaburzeń rozwoju skóry, włosów, paznokci, zębów i gruczołów potowych. Osoby chore cechuje specyficzny wygląd: wypukłe czoło, zapadnięty środkowy odcinek twarzy, grube usta, zniekształcone uszy, jasna karnacja i progeryjne rysy twarzy. Być może nawet kojarzymy te odmienności m.in. z baśniowych ról aktora Michaela Berrymana, do których nie musiał być specjalnie charakteryzowany z powodu aparycji wynikającej z HED. Jakiś czas temu zwrócono też uwagę na chorobę, po tym jak świat obiegły zdjęcia nietypowej modelki: Melanie Gaydos - również posiadającej to samo rozpoznanie...