Zespół Toriello-Careya

Zespół Toriello-Careya jest rzadkim zespołem wad wrodzonych, należącym do grupy zaburzeń rozwojowych o złożonym i nie do końca poznanym podłożu genetycznym. Po raz pierwszy został opisany w 1988 roku przez Toriello i Careya u grupy pacjentów prezentujących charakterystyczny zestaw nieprawidłowości, obejmujących przede wszystkim agenezję ciała modzelowatego, dysmorfie twarzoczaszki oraz sekwencję Pierre Robin.

Choroba ma przebieg wielonarządowy i wiąże się z licznymi powikłaniami, szczególnie ze strony układu oddechowego, nerwowego oraz sercowo-naczyniowego. Ze względu na rzadkość występowania oraz zmienność obrazu klinicznego, rozpoznanie bywa trudne i często wymaga współpracy wielu specjalistów. Dziecko będzie potrzebowało stałej, troskliwej opieki.

Synonimy

ang. Toriello-Carey syndrome
ang. Toriello-Carey sequence
Zespół Toriello-Careya

Numery w klasyfikacjach

ORPHA: 3338
OMIM: brak jednoznacznej jednostki (heterogenność genetyczna)
ICD-10: Q87 (inne określone zespoły wad wrodzonych)

Rozpowszechnienie

Zespół Toriello-Careya należy do chorób ultrarzadkich. Opisano jedynie niewielką liczbę pacjentów (od kilkudziesięciu do kilkuset) na świecie, co uniemożliwia dokładne określenie częstości jego występowania.

Ze względu na możliwe trudności diagnostyczne oraz zmienność fenotypową przypuszcza się, że część przypadków może pozostawać nierozpoznana.

Przyczyny i dziedziczenie

Podłoże genetyczne zespołu Toriello-Careya nie zostało jednoznacznie określone. Uważa się, że choroba ma charakter heterogenny, co oznacza, że może wynikać z różnych zaburzeń genetycznych.

W części opisów przypadków sugerowano dziedziczenie autosomalne recesywne, jednak donoszono również o innych mechanizmach dziedziczenia, w tym sporadyczne występowanie choroby oraz możliwe zaburzenia chromosomalne.

Współczesne badania wskazują na rolę:

mikrodelecji i mikroduplikacji chromosomowych:

delecje i duplikacje w obrębie chromosomu 1p,
zmiany w regionie 6p,
aberracje chromosomu 22 (w tym region 22q11),
zaburzenia w obrębie chromosomu X.

zaburzeń w genach odpowiedzialnych za rozwój ośrodkowego układu nerwowego i twarzoczaszki (np. ZIC2, ZIC3, SHH (Sonic Hedgehog), GLI2, FOXC1, TCOF1 (znany m.in. z zespołu Treachera Collinsa oraz gen HOXA1) - nie są one jednak specyficzne dla zespołu Toriello-Careya! odpowiadają jednak za rozwój linii pośrodkowej (agenezja ciała modzelowatego oraz rozwój twarzoczaszki - sekwencja Pierre'a Robbina).

Opisywane zmiany obejmują różne chromosomy i geny, co potwierdza, że zespół Toriello-Careya nie jest jedną chorobą genetyczną, lecz grupą zaburzeń o podobnym obrazie klinicznym. Diagnostyka genetyczna (np. mikromacierze, sekwencjonowanie eksomu) może pomóc w identyfikacji części przypadków, jednak u wielu pacjentów rozpoznanie nadal opiera się głównie na obrazie klinicznym. W wielu przypadkach mimo wykonania badań genetycznych nie udaje się wskazać jednoznacznej przyczyny molekularnej.

Objawy i diagnostyka

Obraz kliniczny zespołu Toriello-Careya jest zróżnicowany i obejmuje liczne wady wrodzone. Oznacza to, że każde dziecko praktycznie wygląda inaczej i choruje inaczej. Nie ma dwóch takich samych pacjentów z tym zespołem. Jest on wyzwaniem diagnostycznym dla lekarzy.

Najważniejsze objawy

Agenezja ciała modzelowatego

Ciało modzelowate to ta część mózgu, która łączy obydwie półkule ze sobą. Agenezja, czyli niewykształcenie się ciała modzelowatego, to jedna z wad cewy nerwowej. Może występować jako wada samotna lub wchodzić w skład zespołu chorobowego, jakim jest np. zespół Toriello-Careya, Shapiro i inne. Stwierdza się ją na podstawie badania USG i później w badaniach obrazowych jak np. rezonans magnetyczny, gdzie obserwowany jest obraz „motyla z rozłożonymi skrzydłami”, czyli poszerzenie komór bocznych mózgu. Agenezja ciała modzelowatego teoretycznie rzadko skutkuje upośledzeniem funkcji umysłowych, ale jako wady mogą występować razem

Sekwencja Pierre'a Robin'a

Jest to zespół wad obejmujących twarzoczaszkę, występująca w syndromie Toriello-Careya. Może towarzyszyć innym zespołom wad wrodzonych lub też ujawnić się samodzielnie. Charakteryzują go takie nieprawidłowości jak:

mikrognacja, czyli niedorozwój żuchwy, co widzimy jako cofniętą (retrogenia), małą bródkę;
glossoptoza – zapadanie się języka, cofanie się języka w kierunku gardzieli, przełyku, co może utrudniać oddychanie;
rozszczep podniebienia, czyli rozejście się sklepienia podniebienia, szczelina w podniebieniu, która może powodować problemy z oddychaniem, przyjmowaniem posiłków i być przyczyną częstych zakażeń ucha;
niedorozwój ucha zewnętrznego np. zniekształcenie małżowiny, częste zapalenie ucha środkowego, głuchota przewodzeniowa.

Dysmorfie twarzy

Dysmorfie (nieprawidłowa budowa) twarzy, obejmują:

Al Mosawi, Aamir. (2020). Genetics and Dysmorphology:
Our Extraordinary Experiences. SunKrist Journal of Neonatology and Pediatrics.
2. 1-10. 10.5281/zenodo.3996471.

krótkie szpary powiekowe,
zwiększenie odległości między wewnętrznymi kącikami oczu (telekantus),
mały nos; szeroka, płaska nasada nosa
„pełne” policzki (jak u wiewiórki),
szeroki rozstaw oczu (hiperteloryzm)
nisko osadzone, często zniekształcone uszy
krótka szyja,
sekwencja Pierre'a-Robbina (mała żuchwa (mikrognacja / retrognacja)
wady zgryzu; rozszczep podniebienia (często)
nieprawidłowości na ciele: nadmiar skóry na karku, krótkie kończyny górne,

Hipotonia mięśniowa

U noworodków, niemowląt, osłabione napięcie mięśniowe objawia się „wiotkością” — dziecko ma luźne kończyny, mało się rusza i sprawia wrażenie „przelewającego się przez ręce”. W badaniu widoczny jest nasilony head lag (opadanie głowy przy podciąganiu do siadu) oraz zwiększona ruchomość bierna kończyn. Często towarzyszą temu słaby odruch ssania, trudności w karmieniu i opóźniony rozwój ruchowy.

Wady serca

ubytki w przegrodzie międzykomorowej lub międzyprzedsionkowej serca,
zwężenie tętnicy płucnej,
fibroelastoza wsierdzia.

Zaburzenia oddychania

niedorozwój płuc,
wiotkość krtani,
hipotonia mięśniowa

Wady układu pokarmowego i moczowo-płciowego:

okresowo pojawiające się wzdęcia, wymioty, choroba Hirschsprunga, niedrożność jelit, anomalie odbytu, niewydolność trzustki, przepukliny.
niezstąpione jądra do worka mosznowego (wnętrostwo),

Pozostałe, możliwe wady:

niedosłuch/głuchota,
niedowidzenie/ślepota,
wodogłowie.

Objawy prenatalne

W życiu płodowym obserwuje się spowolnienie rozwoju wewnątrzmacicznego i zwiększenie ilości płynu owodniowego (wielowodzie). Po urodzeniu może pojawić się niewydolność oddechowa. Anomalie w budowie ciała dziecka można już zaobserwować w badaniu USG podczas ciąży.

Diagnostyka

Zespół Toriello-Careya pozostaje rzadką i nie do końca poznaną jednostką chorobową. W przeciwieństwie do wielu innych zespołów genetycznych nie zidentyfikowano jednego genu odpowiedzialnego za jego rozwój, co sugeruje heterogenne podłoże genetyczne.

W ostatnich latach postęp diagnostyki molekularnej, w tym zastosowanie technik takich jak sekwencjonowanie eksomu (WES) oraz mikromacierze (aCGH), umożliwił dokładniejszą analizę materiału genetycznego pacjentów. Dzięki temu możliwe jest wykrywanie submikroskopowych zmian chromosomalnych oraz różnicowanie zespołu Toriello-Careya z innymi zespołami wad wrodzonych o podobnym obrazie klinicznym.

Mimo postępu w diagnostyce nadal w wielu przypadkach rozpoznanie zespołu Toriello-Careya jest procesem trudnym. Wymaga wielu konsultacji i jest czasochłonne. Pacjenci i ich rodziny odbywają "odyseję diagnostyczną" między wieloma gabinetami lekarskimi. Postawienie diagnozy opiera się na:

ocenie klinicznej,
badaniach obrazowych (USG, MRI),
badaniach genetycznych (NGS, aCGH).

Ze względu na brak jednego testu diagnostycznego kluczowe znaczenie ma całościowa ocena pacjenta.

Dlaczego diagnostyka zespołu Toriello-Careya jest trudna?

Diagnostyka zespołu Toriello-Careya jest szczególnie trudna ze względu na jego dużą zmienność
kliniczną oraz brak jednoznacznego podłoża genetycznego. Objawy mogą różnić się znacznie między pacjentami – zarówno pod względem nasilenia, jak i zakresu zajętych narządów – co utrudnia rozpoznanie na podstawie jednego schematu.
Dodatkowym problemem jest brak specyficznego testu diagnostycznego. W wielu przypadkach nawet nowoczesne badania genetyczne nie pozwalają na jednoznaczne potwierdzenie choroby, a rozpoznanie opiera się głównie na całościowej ocenie obrazu klinicznego.
Trudności sprawia również podobieństwo do innych zespołów wad wrodzonych, zwłaszcza tych przebiegających z agenezją ciała modzelowatego i dysmorfiami twarzoczaszki. W praktyce oznacza to konieczność szerokiej diagnostyki różnicowej oraz często długiego procesu poszukiwania właściwego rozpoznania.
W efekcie część pacjentów pozostaje przez długi czas bez jednoznacznej diagnozy lub otrzymuje ją z opóźnieniem, co może utrudniać wdrożenie odpowiedniego postępowania i planowanie opieki.

Możliwości leczenia

Nie istnieje leczenie przyczynowe zespołu Toriello-Careya. Postępowanie ma charakter objawowy i zależy od rodzaju oraz nasilenia wad wrodzonych.

Najczęściej obejmuje:

leczenie chirurgiczne wad serca,
korekcję rozszczepu podniebienia,
leczenie wad przewodu pokarmowego,
operacje wnętrostwa,
wsparcie oddechowe,
rehabilitację.

W wielu przypadkach konieczne jest leczenie wieloetapowe.

Jak wygląda opieka medyczna nad dzieckiem

Opieka nad dzieckiem z zespołem Toriello-Careya wymaga podejścia wielospecjalistycznego. Dziecko pozostaje pod opieką:

pediatry / neonatologa
genetyka klinicznego
kardiologa
neurologa
laryngologa
gastroenterologa
fizjoterapeuty
logopedy i psychologa.

Kluczowe znaczenie ma:

monitorowanie rozwoju,
wczesna rehabilitacja,
szybkie reagowanie na powikłania.

Dla rodziców - opieka nad dzieckiem w domu

Opieka nad dzieckiem z zespołem Toriello-Careya jest dużym wyzwaniem, które wykracza poza standardową opiekę medyczną. Rodzice często muszą zmierzyć się nie tylko z diagnozą rzadkiej i złożonej choroby, ale także z koniecznością codziennego podejmowania decyzji dotyczących leczenia, rehabilitacji oraz organizacji życia rodzinnego.

W pierwszym okresie życia dziecka szczególnie istotne są problemy związane z oddychaniem i karmieniem. Wady twarzoczaszki oraz sekwencja Pierre Robin mogą powodować trudności w przyjmowaniu pokarmu oraz zwiększone ryzyko zaburzeń oddychania, co wymaga ścisłej współpracy z lekarzami i często specjalistycznego wsparcia.

W miarę rozwoju dziecka opieka koncentruje się na:

regularnych konsultacjach wielospecjalistycznych
monitorowaniu rozwoju psychoruchowego
systematycznej rehabilitacji
wczesnym wykrywaniu powikłań

Rodzice często pełnią rolę koordynatorów leczenia, łącząc zalecenia różnych specjalistów i dostosowując je do codziennego funkcjonowania dziecka. W praktyce oznacza to konieczność dużego zaangażowania, organizacji oraz zdobywania wiedzy na temat choroby.

Istotnym elementem opieki jest także wsparcie psychologiczne — zarówno dla dziecka, jak i jego rodziny. Długotrwała opieka nad dzieckiem z ciężką chorobą przewlekłą może być obciążająca emocjonalnie, dlatego ważne jest, aby rodzice mieli dostęp do pomocy specjalistów oraz grup wsparcia.

Warto również podkreślić, że mimo licznych trudności wiele dzieci, przy odpowiedniej opiece i rehabilitacji, rozwija swoje możliwości w indywidualnym tempie. Kluczowe znaczenie ma wczesna interwencja oraz stworzenie środowiska wspierającego rozwój i bezpieczeństwo dziecka.

Take-home message:

Zespół Toriello-Careya jest chorobą bardzo rzadką i zróżnicowaną, co sprawia, że rozpoznanie często bywa opóźnione. W praktyce największym wyzwaniem nie jest sama diagnoza, ale długoterminowa opieka nad dzieckiem oraz koordynacja leczenia wielu współistniejących wad.

FAQ

Co to jest zespół Toriello-Careya?

To rzadki zespół wad wrodzonych obejmujący m.in. agenezję ciała modzelowatego i zaburzenia twarzoczaszki.

Czy choroba jest dziedziczna?

W niektórych przypadkach tak, jednak mechanizm dziedziczenia nie jest jednoznacznie określony.

Czy można ją wykryć w ciąży?

Część wad można zauważyć w badaniu USG, jednak rozpoznanie bywa trudne.

Czy chorobę można wyleczyć?

Nie, leczenie ma charakter objawowy.

Znieczulenie u dzieci z zespołem Toriello-Careya

Pacjenci z zespołem Toriello-Careya stanowią istotne wyzwanie anestezjologiczne ze względu na współistnienie licznych wad wrodzonych, obejmujących przede wszystkim układ oddechowy, krążenia oraz struktury twarzoczaszki. Szczególne znaczenie mają zaburzenia anatomiczne w obrębie górnych dróg oddechowych, które mogą znacznie utrudniać ich zabezpieczenie w warunkach sali operacyjnej.

W praktyce oznacza to konieczność bardzo dokładnego przygotowania do znieczulenia oraz indywidualizacji postępowania u każdego pacjenta.

Główne problemy

trudne drogi oddechowe
obturacja dróg oddechowych
niedorozwój płuc
wady serca

Przygotowanie do znieczulenia

Kluczowe znaczenie ma szczegółowa ocena pacjenta przed planowanym zabiegiem. Powinna ona obejmować:

ocenę budowy i drożności dróg oddechowych
analizę wcześniejszych trudności intubacyjnych (jeśli występowały)
ocenę wydolności oddechowej
diagnostykę kardiologiczną (np. echokardiografia w przypadku wad serca)

W praktyce niezbędne jest również:

przygotowanie sprzętu do trudnej intubacji (np. wideolaryngoskop, maski krtaniowe)
zaplanowanie alternatywnych metod zabezpieczenia dróg oddechowych
obecność doświadczonego zespołu anestezjologicznego

Postępowanie śródoperacyjne

W trakcie znieczulenia najważniejsze jest bezpieczne zabezpieczenie dróg oddechowych oraz utrzymanie stabilności hemodynamicznej.

Należy zwrócić szczególną uwagę na:

ostrożne i kontrolowane wprowadzenie do znieczulenia
unikanie nadmiernej sedacji przed zabezpieczeniem dróg oddechowych
delikatną manipulację w obrębie szyi i twarzoczaszki
indywidualny dobór leków anestetycznych, z uwzględnieniem stanu ogólnego pacjenta

W wielu przypadkach konieczne jest zastosowanie technik stosowanych w trudnych drogach oddechowych.

Okres pooperacyjny

Okres pooperacyjny wiąże się ze zwiększonym ryzykiem powikłań, szczególnie ze strony układu oddechowego.

Najczęstsze zagrożenia obejmują:

niewydolność oddechową
bezdechy
obturację dróg oddechowych
konieczność przedłużonego wsparcia oddechowego

Dlatego pacjenci często wymagają:

intensywnego monitorowania
opieki w warunkach oddziału intensywnej terapii
indywidualnego podejścia do wybudzania ze znieczulenia

Kluczowa zasada

W praktyce anestezjologicznej u pacjentów z zespołem Toriello-Careya najważniejsze jest: bezpieczna instrumentacja dróg oddechowych przy jednoczesnym uwzględnieniu wszystkich współistniejących wad

🧬 O autorze:

Katarzyna Ziaja – od 2012 roku zajmuje się tematyką chorób rzadkich. Tworzy treści oparte na aktualnej wiedzy medycznej oraz publikacjach naukowych, aby w przystępny sposób wyjaśniać złożone zagadnienia zdrowotne. Więcej informacji: https://chorobyrzadkie.blogspot.com/p/o-nas.html

Źródła:

Toriello HV, Carey JC. Syndrome of agenesis of the corpus callosum with craniofacial anomalies. Am J Med Genet. 1988;30(1-2):269–84.
Toriello HV, Carey JC, Addor MC, Allen W, Burke L, Chun N, Dobyns W, Elias E, Gallagher R, Hordijk R, Hoyme G, Irons M, Jewett T, LeMerrer M, Lubinsky M, Martin R, McDonald-McGinn D, Neumann L, Newman W, Pauli R, Seaver L, Tsai A, Wargowsky D, Williams M, Zackai E. Toriello-Carey syndrome: delineation and review. Am J Med Genet A. 2003 Nov 15;123A(1):84-90. doi: 10.1002/ajmg.a.20493. PMID: 14556252.
Toriello-Carey Syndrome: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/medgen/163225 18.04.2026
Barisic I, Peter B, Mikecin L. Further delineation of the Toriello-Carey syndrome: a report of two siblings. Am J Med Genet A. 2003 Jan 15;116A(2):188-91. doi: 10.1002/ajmg.a.10808. PMID: 12494442.
Miller DT, Adam MP, Aradhya S, Biesecker LG, Brothman AR, Carter NP, Church DM, Crolla JA, Eichler EE, Epstein CJ, Faucett WA, Feuk L, Friedman JM, Hamosh A, Jackson L, Kaminsky EB, Kok K, Krantz ID, Kuhn RM, Lee C, Ostell JM, Rosenberg C, Scherer SW, Spinner NB, Stavropoulos DJ, Tepperberg JH, Thorland EC, Vermeesch JR, Waggoner DJ, Watson MS, Martin CL, Ledbetter DH. Consensus statement: chromosomal microarray is a first-tier clinical diagnostic test for individuals with developmental disabilities or congenital anomalies. Am J Hum Genet. 2010 May 14;86(5):749-64. doi: 10.1016/j.ajhg.2010.04.006. PMID: 20466091; PMCID: PMC2869000.
Boycott KM, Vanstone MR, Bulman DE, MacKenzie AE. Rare-disease genetics in the era of next-generation sequencing: discovery to translation. Nat Rev Genet. 2013 Oct;14(10):681-91. doi: 10.1038/nrg3555. Epub 2013 Sep 3. PMID: 23999272.
Orphanet: https://www.orpha.net/en/disease/detail/3338 18.04.2026
OrphanAnesthesia. Pierre Robin sequence – anaesthesia recommendations. Available from: https://www.orphananesthesia.eu

Opisy przypadków z aberracjami chromosomalnymi w fenotypach zbliżonych do Toriello-Careya:

Delecja 22q12: Courtens W, Wuyts W, Rooms L, Pera SB, Wauters J. A submicroscopic deletion in 22q12 in a patient with features resembling Toriello-Carey syndrome. Eur J Med Genet. 2008;51(2):152–8.
Zaburzenia 2q33 (SATB2), fenotyp nakładający się z TC: Rosenfeld JA, Ballif BC, Martin DM, Aylsworth AS, Bejjani BA, Shaffer LG. Clinical characterization of individuals with SATB2-associated syndrome caused by 2q33.1 rearrangements. Am J Med Genet A. 2009;149A(4):620–8.
Translokacja t(8;18): Slavotinek AM, Baranzini SE, Schanze D, et al. A patient with a de novo unbalanced translocation t(8;18)(p12;q22) and multiple congenital anomalies including agenesis of the corpus callosum. Am J Med Genet A. 2005;138A(2):132–7.
Obejmuje m.in. regiony 3q29 i 6p25 (CNV związane z wadami OUN i twarzoczaszki): Ballif BC, Rosenfeld JA, Traylor RN, et al. High-resolution array CGH defines critical regions and candidate genes for microdeletion and microduplication syndromes. Genet Med. 2010;12(7):448–58.
Delecja 6p: Lin AE, Garver KL, Diggans G, et al. Interstitital deletion of chromosome 6p and associated congenital anomalies. Am J Med Genet. 1990;37(3):357–63.
Potwierdzenie roli CNV w wadach takich jak agenezja ciała modzelowatego: Shaffer LG, Rosenfeld JA, Dabell MP, et al. Detection rates of clinically significant genomic alterations by microarray analysis for specific anomalies detected by ultrasound. Prenat Diagn. 2012;32(10):986–95.

Ważna informacja:

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem.

Aktualizacja tekstu: 2026 r