Zespół Pallistera-Killian - tetrasomia 12p

Zespół Pallistera-Killian to rzadko występująca choroba genetyczna, która wpływa na rozwój dziecka już od okresu życia płodowego. Jej przebieg może być bardzo zróżnicowany — u niektórych dzieci objawy są bardziej nasilone, u innych łagodniejsze, co wynika m.in. z tzw. mozaikowego charakteru choroby.

Pierwsze trudności często widoczne są już po urodzeniu i mogą obejmować obniżone napięcie mięśniowe, problemy z karmieniem czy opóźnienie rozwoju. W miarę wzrostu dziecka mogą pojawiać się także inne cechy, dotyczące różnych narządów i układów.

Zespół Pallistera-Killian ma podłoże genetyczne, jednak w zdecydowanej większości przypadków nie jest dziedziczony i pojawia się spontanicznie. Choć nie istnieje leczenie przyczynowe, odpowiednia opieka medyczna i rehabilitacja mogą znacząco poprawić komfort życia dziecka.

Synonimy:

• tetrasomia 12p,
• isochromosome 12p mosaicism,
• Pallister-Killian syndrome (PKS),
• Pallister-Killian mosaic syndrome,
• Teschler-Nicola/Killian syndrome.

Numery w klasyfikacjach:

• ICD-10: Q99.8 – Inne określone aberracje chromosomowe
• OMIM: 601803 – Pallister-Killian syndrome
• ORPHAcode: 884

Rozpowszechnienie

Częstość występowania zespołu Pallistera-Killian nie jest dokładnie znana, jednak szacuje się ją na około 1 : 25 000 urodzeń. Ze względu na mozaikowy charakter choroby oraz trudności diagnostyczne, rzeczywista częstość może być wyższa.

Przyczyny i dziedziczenie

Zespół Pallistera-Killian spowodowany jest obecnością dodatkowego izochromosomu 12p, prowadzącego do tetrasomii krótkiego ramienia chromosomu 12. Izochromosom powstaje w wyniku nieprawidłowego podziału chromosomów (najczęściej nondysjunkcji i błędów w podziale centromeru), skutkującego utworzeniem chromosomu z dwoma identycznymi ramionami krótkimi (p) i brakiem ramion długich (q) - tworząc tzw. izochromosom.

Kluczową cechą zespołu jest jego mozaikowy charakter — nie wszystkie komórki organizmu zawierają dodatkowy materiał genetyczny. Stopień mozaikowatości może być różny w poszczególnych tkankach, co tłumaczy znaczną zmienność fenotypową pacjentów. Najwyższy odsetek komórek z izochromosomem obserwuje się zazwyczaj w fibroblastach skóry, natomiast znacznie rzadziej w limfocytach krwi obwodowej, co ma istotne znaczenie diagnostyczne.

Na poziomie molekularnym nadekspresja genów z regionu 12p (m.in. genów zaangażowanych w proliferację komórkową i rozwój tkanek) prowadzi do zaburzeń embriogenezy i różnicowania komórek, co skutkuje wieloukładowymi wadami wrodzonymi.

Wszystkie dotychczas opisane przypadki mają charakter de novo i nie są dziedziczone. Ryzyko nawrotu w rodzinie jest bardzo niskie, choć w praktyce zaleca się poradnictwo genetyczne.

Objawy zespołu Pallistera-Killian

Obraz kliniczny zespołu Pallistera-Killian jest wieloukładowy i zmienia się wraz z wiekiem pacjenta. Już w okresie noworodkowym charakterystyczna jest wyraźna hipotonia, często prowadząca do trudności w karmieniu oraz opóźnienia rozwoju psychoruchowego.

W kolejnych latach życia dochodzi do narastania charakterystycznych cech dysmorficznych twarzy. Typowo obserwuje się wysokie czoło, pogrubiałe rysy twarzy, hiperteloryzm, szeroką nasadę nosa oraz wydłużenie twarzy. Zwraca uwagę również przerzedzenie włosów, szczególnie w okolicy skroniowej, a także rzadkie brwi i rzęsy.

Wygląd twarzy pacjentów. Łysienie/rzadkie owłosienie skroniowe, obszary o niedostatecznej lub nadmiernej pigmentacji oraz inne cechy, takie jak fałdy nakątne i lekko nisko osadzone uszy, wystające czoło, hiperteloryzm, skośne ustawienie szpar powiekowych, przodozgryz, długa rynienka podnosowa, wywinięta dolna warga, krótka szyja oraz krótkie dłonie i palce u stóp.

Karaman B, Kayserili H, Ghanbari A, Uyguner ZO, Toksoy G, Altunoglu U, Basaran S. Pallister-Killian syndrome: clinical, cytogenetic and molecular findings in 15 cases. Mol Cytogenet. 2018 Aug 17;11:45. doi: 10.1186/s13039-018-0395-z. PMID: 30140312; PMCID: PMC6098576.

Często współistnieją zaburzenia neurologiczne, w tym głęboka niepełnosprawność intelektualna oraz napady padaczkowe. Napady padaczkowe mogą mieć zróżnicowany przebieg, a w niektórych przypadkach pojawiają się dopiero w późniejszym wieku. Obserwuje się również zmianę napięcia mięśniowego — od hipotonii w okresie niemowlęcym do hipertonii i przykurczów w późniejszym wieku. W ostatnich latach zwraca się uwagę na częstsze niż wcześniej opisywane strukturalne nieprawidłowości mózgu, obejmujące m.in. zaburzenia kory oraz ciała modzelowatego.

Zespół obejmuje liczne wady narządowe. Występować mogą wady serca (np. PDA, wady przegród, kardiomiopatia), anomalie układu oddechowego (hipoplazja płuc, przepuklina przeponowa), zaburzenia przewodu pokarmowego (malrotacja jelit, atrezja odbytu), a także wady układu moczowo-płciowego i nerek.

Charakterystyczne są również zmiany skórne o typie mozaikowym — obszary hipo- i hiperpigmentacji (odbarwienia i przebarwienia). W obrębie układu kostnego obserwuje się m.in. kifoskoliozę, skrócenie kończyn, klinodaktylię (skrócenie i zakrzywienie palca) czy polidaktylię (wielopalczastość).

Diagnostyka

Diagnostyka zespołu Pallistera-Killian jest utrudniona ze względu na jego mozaikowy charakter. Kluczowe znaczenie ma dobór odpowiedniego materiału do badań cytogenetycznych.

Największą czułość diagnostyczną uzyskuje się w badaniach fibroblastów skóry, gdzie obecność izochromosomu 12p jest najczęściej wykrywana. Badanie krwi obwodowej może dawać wyniki fałszywie ujemne, co stanowi istotną pułapkę diagnostyczną. Z tego powodu ujemny wynik badania krwi nie wyklucza choroby.

Należy podkreślić, że choć izochromosom 12p najczęściej nie jest wykrywany w limfocytach krwi obwodowej, opisywane są rzadkie przypadki jego obecności również w tym materiale.

Diagnostyka prenatalna obejmuje zarówno badania obrazowe, jak i inwazyjne. W badaniu USG można stwierdzić m.in. hiperteloryzm, krótkie kończyny, obrzęk płodu, wielowodzie czy przepuklinę przeponową. Potwierdzenie uzyskuje się w badaniach genetycznych materiału z biopsji kosmówki lub amniocentezy.

Po urodzeniu rozpoznanie opiera się na charakterystycznym fenotypie oraz potwierdzeniu cytogenetycznym, najczęściej w badaniu fibroblastów.

Zespół Pallistera-Killian należy różnicować przede wszystkim z innymi zaburzeniami chromosomowymi, takimi jak trisomia 12p czy zespół Fryns, które mogą mieć podobny obraz kliniczny, zwłaszcza w okresie prenatalnym.

Możliwości terapeutyczne 

Nie istnieje leczenie przyczynowe zespołu Pallistera-Killian. Postępowanie ma charakter objawowy i wymaga długoterminowej, wielospecjalistycznej opieki.

Już w okresie noworodkowym kluczowe znaczenie ma stabilizacja funkcji oddechowej oraz wsparcie żywieniowe. U części pacjentów konieczne jest zastosowanie wentylacji mechanicznej, a w przebiegu przewlekłym — rozważenie tracheostomii. Zaburzenia połykania i ryzyko aspiracji często wymagają żywienia dojelitowego, w tym przez gastrostomię (PEG).

Ze względu na częste występowanie padaczki konieczne jest wczesne wdrożenie leczenia przeciwpadaczkowego, przy czym napady mogą mieć charakter lekooporny. Równolegle prowadzi się intensywną rehabilitację ruchową, ukierunkowaną na zapobieganie przykurczom oraz wspieranie rozwoju funkcjonalnego.

Opieka nad pacjentem obejmuje również leczenie wad współistniejących — w tym wad serca, przewodu pokarmowego czy układu moczowo-płciowego — często wymagających interwencji chirurgicznych. W przypadku deformacji układu kostnego konieczna jest opieka ortopedyczna.

Istotne znaczenie ma również długoterminowe wsparcie żywieniowe, profilaktyka infekcji oraz monitorowanie funkcji oddechowej. U pacjentów z ciężkim przebiegiem choroby należy rozważyć wczesne włączenie opieki paliatywnej lub hospicyjnej.

Z uwagi na głębokie zaburzenia rozwoju, dzieci wymagają wsparcia w ramach wczesnej interwencji oraz edukacji specjalnej. Przebieg choroby jest zmienny i zależy m.in. od stopnia mozaikowatości — niższy odsetek komórek z tetrasomią 12p może wiązać się z łagodniejszym fenotypem.

Take-home message

Zespół Pallistera-Killian to ciężka, mozaikowa choroba chromosomalna związana z obecnością dodatkowego izochromosomu 12p. Charakterystyczne są hipotonia w okresie noworodkowym, głęboka niepełnosprawność intelektualna oraz liczne wady wrodzone obejmujące wiele układów.

Diagnostyka bywa trudna ze względu na mozaikowatość — prawidłowy wynik badania krwi nie wyklucza choroby, a kluczowe znaczenie ma badanie fibroblastów skóry. Przebieg choroby jest zmienny i zależy od odsetka komórek z nieprawidłowym materiałem genetycznym.

Leczenie ma charakter objawowy i wymaga opieki wielospecjalistycznej (neurolog, kardiolog, kardiochirurg, chirurg ogólny, urolog, ortopeda, anestezjolog, medycyna paliatywna). U wielu pacjentów konieczne jest wsparcie oddechowe, żywieniowe oraz leczenie neurologiczne. Rokowanie jest poważne, jednak u części chorych możliwy jest łagodniejszy przebieg.

FAQ

Czy zespół Pallistera-Killian jest chorobą dziedziczną?

Nie. W zdecydowanej większości przypadków choroba powstaje spontanicznie (de novo) i nie jest dziedziczona od rodziców.

Czy można wykryć chorobę w ciąży?

Tak, ale nie zawsze jest to łatwe. W badaniu USG mogą pojawić się nieprawidłowości (np. przepuklina przeponowa, obrzęk płodu), natomiast potwierdzenie wymaga badań genetycznych (amniopunkcja lub biopsja kosmówki).

Dlaczego wynik badania krwi może być prawidłowy?

Ponieważ choroba ma charakter mozaikowy — nie wszystkie komórki zawierają dodatkowy chromosom. W krwi może go po prostu nie być, dlatego często konieczne jest badanie skóry.

Czy dziecko będzie chodzić i mówić?

Rozwój jest zwykle znacznie opóźniony. Część dzieci osiąga podstawowe umiejętności ruchowe, jednak większość pacjentów wymaga stałej opieki.

Czy choroba skraca życie?

Tak, szczególnie w ciężkich postaciach. Największe ryzyko dotyczy okresu noworodkowego i wczesnego dzieciństwa, zwłaszcza przy współistniejących wadach narządowych.

Czy można coś zrobić, żeby pomóc dziecku?

Tak. Kluczowa jest rehabilitacja, leczenie objawowe, wsparcie żywieniowe oraz opieka specjalistyczna (neurolog, pulmonolog, kardiolog). W wielu przypadkach pomocna jest również opieka hospicyjna.

Gdzie można uzyskać wsparcie?

Dużą pomocą dla rodziców jest uczestnictwo w grupach wsparcia. Na Facebooku znana jest grupa PKS Kids – Pallister Killian Syndrome - anglojęzyczna. Nie ma polskiego stowarzyszenia dedykowanego chorobie. Można jednak korzystać z pomocy stowarzyszeń zrzeszających pacjentów z chorobami rzadkimi, jak np. Stowarzyszenie Chorych na MPS i Choroby Rzadkie.

Specyfika znieczulenia dzieci z zespołem Pallistera-Killian

Znieczulenie pacjentów z zespołem Pallistera-Killian wymaga szczególnej ostrożności ze względu na wieloukładowy charakter choroby oraz współistniejące zaburzenia oddechowe, neurologiczne i anatomiczne.

Istotnym problemem jest hipotonia oraz zajęcie mięśni oddechowych, które zwiększają ryzyko niewydolności oddechowej w okresie okołooperacyjnym. U części pacjentów konieczne może być przedłużone wspomaganie wentylacji po zabiegu oraz ostrożna ekstubacja.

🚩Cechy dysmorficzne twarzoczaszki (wysokie podniebienie, mikrognacja, szeroka nasada nosa, makroglosja) mogą utrudniać zabezpieczenie dróg oddechowych. Należy być przygotowanym na potencjalnie trudną intubację i rozważyć użycie technik alternatywnych.

Zaburzenia połykania i obecność refluksu zwiększają ryzyko aspiracji, dlatego wskazana jest szczególna ostrożność przy indukcji znieczulenia.

🚩U pacjentów z padaczką należy uwzględnić stosowane leczenie przeciwpadaczkowe oraz ryzyko wystąpienia napadów w okresie okołooperacyjnym.

W przypadku współistniejących wad serca konieczna jest wcześniejsza ocena kardiologiczna i dostosowanie postępowania anestezjologicznego do stanu hemodynamicznego pacjenta.

🚩 Choć zespół Pallistera-Killian nie jest klasycznie kojarzony z hipertermią złośliwą, w praktyce należy zachować ostrożność jak w innych chorobach nerwowo-mięśniowych — szczególnie przy niejasnym wywiadzie oraz obecności hipotonii (tzw. "dziecko wiotkie").

Podsumowując, bezpieczne znieczulenie wymaga indywidualnego podejścia, dokładnej oceny przedoperacyjnej oraz przygotowania na potencjalne trudności w zakresie dróg oddechowych i funkcji oddechowej.

🧬 O autorze:

Katarzyna Ziaja – od 2012 roku zajmuje się tematyką chorób rzadkich. Tworzy treści oparte na aktualnej wiedzy medycznej oraz publikacjach naukowych, aby w przystępny sposób wyjaśniać złożone zagadnienia zdrowotne. Więcej informacji: https://chorobyrzadkie.blogspot.com/p/o-nas.html

Źródła:

1. Karaman B, Kayserili H, Ghanbari A, Uyguner ZO, Toksoy G, Altunoglu U, Basaran S. Pallister-Killian syndrome: clinical, cytogenetic and molecular findings in 15 cases. Mol Cytogenet. 2018 Aug 17;11:45. doi: 10.1186/s13039-018-0395-z. PMID: 30140312; PMCID: PMC6098576.
2. Fetta A, Toni F, Pettenuzzo I, Ricci E, Rocca A, Gambi C, Soliani L, Di Pisa V, Martini S, Sperti G, Cagnazzo V, Accorsi P, Bartolini E, Battaglia D, Bernardo P, Canevini MP, Ferrari AR, Giordano L, Locatelli C, Mancardi M, Orsini A, Pippucci T, Pruna D, Rosati A, Suppiej A, Tagliani S, Vaisfeld A, Vignoli A, Izumi K, Krantz I, Cordelli DM. Structural brain abnormalities in Pallister-Killian syndrome: a neuroimaging study of 31 children. Orphanet J Rare Dis. 2024 Mar 8;19(1):107. doi: 10.1186/s13023-024-03065-5. PMID: 38459574; PMCID: PMC10921669.
3. Chitkara R, Chock V, Barth R, Dahmoush H, Smith C, Matalon DR, Herring M, Hintz S. Pallister-Killian Syndrome. Neoreviews. 2024 Nov 1;25(11):e751-e756. doi: 10.1542/neo.25-11-e751. PMID: 39482245.
4. Izumi K, Ganetzky RD, Wertheim GBW, Skraban CM, Bedoukian EC, Wilkens A, Fincher C, Thomas NH, Ginsberg JP, Rheingold SR, Conlin LK, Deardorff MA. Co-Occurrence of Pallister-Killian Syndrome and Burkitt Lymphoma in a Patient with Near-Normal Neurocognitive Development. Mol Syndromol. 2023 Aug;14(4):303-309. doi: 10.1159/000530197. Epub 2023 May 5. PMID: 37589028; PMCID: PMC10425716.
5. Izumi K, Krantz ID. Pallister-Killian syndrome. Am J Med Genet C Semin Med Genet. 2014 Dec;166C(4):406-13. doi: 10.1002/ajmg.c.31423. Epub 2014 Nov 25. PMID: 25425112.
6. Blyth, Moira & Maloney, Viv & Beal, Sarah & Collinson, Morag & Huang, Shuwen & Crolla, Joanne & Temple, I & Baralle, Diana. (2015). Pallister-Killian syndrome: A study of 22 British patients. Journal of medical genetics. 52. 10.1136/jmedgenet-2014-102877.

Ważna informacja:

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem.

Aktualizacja: kwiecień 2026