Zespół Reye'a - uwaga na aspirynę u dzieci!

Aspiryna, a dokładniej kwas acetylosalicylowy - to jeden z najbardziej znanych i powszechnie stosowanych leków na świecie. Należy do grupy salicylanów i wykazuje działanie przeciwbólowe, przeciwgorączkowe oraz przeciwzapalne. U dorosłych jest szeroko stosowana, m.in. w leczeniu bólu, gorączki czy w profilaktyce chorób sercowo-naczyniowych.

Przez wiele lat była również podawana dzieciom jako lek „na wszystko” — od infekcji po gorączkę. Dziś jednak wiadomo, że choć dla dorosłych jest stosunkowo bezpieczna, u dzieci może prowadzić do bardzo poważnych powikłań. Jednym z najgroźniejszych z nich jest właśnie zespół Reye’a — rzadka, ale ciężka choroba, która może rozwinąć się w trakcie lub po przebytej infekcji wirusowej, podczas której podawano aspirynę.

Synonimy

• zespół Reye’a
• ang. Reye syndrome

Rozpowszechnienie

Zespół Reye’a jest obecnie chorobą bardzo rzadką. Najwięcej przypadków obserwowano w latach 70. i 80., jednak po wprowadzeniu zaleceń dotyczących unikania salicylanów u dzieci, częstość zachorowań znacząco spadła i obecnie wynosi mniej niż 1 przypadek na milion dzieci rocznie. Choroba dotyczy głównie dzieci w wieku 4–12 lat, rzadziej dorosłych.

Przyczyny

Jeżeli ktokolwiek słyszał o zespole Reye’a, najczęściej łączy go z aspiryną i dziećmi — i jest to skojarzenie bardzo trafne. Udowodniono bowiem, że istotnym czynnikiem ryzyka jest stosowanie salicylanów (np. aspiryny) u dzieci w trakcie infekcji wirusowej.

Zespół Reye’a rozwija się najczęściej w przebiegu lub wkrótce po zakażeniach wirusowych, szczególnie takich jak:

• grypa,
• ospa wietrzna.

Rzadziej wskazuje się również inne wirusy, jednak ich znaczenie jest mniejsze.

Obecnie podkreśla się, że część przypadków może być związana z niezdiagnozowanymi wrodzonymi chorobami metabolicznymi, zwłaszcza zaburzeniami β-oksydacji kwasów tłuszczowych.

W przeszłości rozważano także wpływ toksyn środowiskowych, jednak ich rola nie jest jednoznacznie potwierdzona.

Objawy zespołu Reye'a

Jak sama nazwa wskazuje, zespół Reye’a to zespół objawów wynikających z zaburzenia funkcjonowania wątroby, mózgu i innych narządów, spowodowanych uszkodzeniem mitochondriów. Choroba ma zwykle przebieg dwufazowy. Pierwsza faza to infekcja wirusowa, natomiast druga — nagłe pojawienie się ciężkich objawów. Objawy mogą wystąpić w trakcie infekcji lub do dwóch tygodni po jej przebyciu.

Do najważniejszych należą:

• nawracające, gwałtowne wymioty
• apatia, senność, zobojętnienie
• zmiany zachowania (drażliwość, dezorientacja)
• drgawki i majaczenie
• zaburzenia świadomości aż do śpiączki

Charakterystyczne dla zespołu są: 

• obrzęk mózgu i wzrost ciśnienia śródczaszkowego
• ostra encefalopatia metaboliczna (uszkodzenie mózgu)
• ostre stłuszczenie wątroby bez cech zapalenia.

U niemowląt objawy mogą być mniej typowe i obejmować biegunkę czy przyspieszony oddech. Warto podkreślić, że choroba często przebiega bez gorączki, co może utrudniać jej rozpoznanie.

Diagnostyka

Rozpoznanie zespołu Reye’a opiera się na obrazie klinicznym oraz badaniach laboratoryjnych. Typowe
odchylenia obejmują:

• podwyższone enzymy wątrobowe
• hiperamonemię
• hipoglikemię
• zaburzenia krzepnięcia.

W badaniach obrazowych można stwierdzić cechy obrzęku mózgu.

Bardzo ważne jest różnicowanie z innymi chorobami, które mogą dawać podobny obraz, takimi jak:

• zapalenie mózgu i opon mózgowo-rdzeniowych
• choroby metaboliczne
• zatrucia. 

Możliwości leczenia

Nie istnieje leczenie przyczynowe zespołu Reye’a. Postępowanie polega na intensywnej terapii i obejmuje:

• wyrównanie zaburzeń metabolicznych
• odpowiednie nawodnienie i podaż glukozy
• monitorowanie pracy układu oddechowego i krążenia
• kontrolę ciśnienia śródczaszkowego
• leczenie obrzęku mózgu (np. leki moczopędne)
• wentylację mechaniczną w ciężkich przypadkach.

Największe znaczenie ma jak najwcześniejsze rozpoznanie i szybka interwencja medyczna. I w tym miejscu może pojawić się problem. Zespół Reye'a jest bardzo rzadki i nie każdy spotyka na codzień pacjentów w podobnym stanie. Dlatego tak ważna jest świadomość społeczna, a także medyków na temat szkodliwości aspiryny w wieku dziecięcym.

Profilaktyka zespołu Reye’a

Podstawą profilaktyki zespołu Reye’a jest przede wszystkim unikanie stosowania salicylanów u dzieci i młodzieży do 16. roku życia, zwłaszcza w trakcie infekcji wirusowych, takich jak grypa czy ospa wietrzna.

Aspiryna i inne preparaty zawierające salicylany, choć bezpieczne dla dorosłych, mogą u dzieci prowadzić do poważnych zaburzeń metabolicznych i uszkodzenia mitochondriów. Dlatego ich stosowanie w tej grupie wiekowej powinno odbywać się wyłącznie na wyraźne zalecenie lekarza i w ściśle określonych sytuacjach.

W leczeniu gorączki i bólu u dzieci zaleca się stosowanie bezpieczniejszych alternatyw, takich jak paracetamol lub ibuprofen.

Istotne znaczenie ma także:

• właściwe leczenie infekcji wirusowych,
• uważna obserwacja dziecka w trakcie choroby i w okresie rekonwalescencji,
• szybka reakcja w przypadku pojawienia się niepokojących objawów, takich jak nasilone wymioty czy zmiany zachowania.

Dzięki wprowadzeniu tych zasad liczba przypadków zespołu Reye’a znacząco spadła na całym świecie.

Leki zawierające salicylany

Największe znaczenie kliniczne w kontekście zespołu Reye’a mają preparaty zawierające kwas acetylosalicylowy. Salicylany mogą występować także w lekach złożonych „na grypę i przeziębienie”, dlatego zawsze należy sprawdzić skład preparatu, szczególnie u dzieci.

  

Kwas acetylosalicylowy (ASA)

• Aspirin
• Polopiryna
• Etopiryna
• Polocard
• Acard
• Bestpirin
• Upsarin
• Alka-Prim

Salicylamid i pochodne

• Scorbolamid
• Antygrypin

Choć wchłanianie salicylanów przez skórę jest możliwe (są lipofilne), jego znaczenie kliniczne jest zwykle niewielkie, jednak u dzieci — zwłaszcza przy stosowaniu na dużą powierzchnię — należy zachować ostrożność

Metamizol (Pyralgina) a zespół Reye’a

Choć w starszych opracowaniach można spotkać sugestie łączące metamizol (np. Pyralgina) z zespołem Reye’a, aktualna literatura nie potwierdza jednoznacznego związku między stosowaniem metamizolu a występowaniem tego zespołu.

Zespół Reye’a pozostaje silnie związany przede wszystkim ze stosowaniem salicylanów (aspiryny) u dzieci w trakcie infekcji wirusowych.

Współczesne opracowania podkreślają natomiast, że część przypadków dawniej rozpoznawanych jako zespół Reye’a może być w rzeczywistości związana z nierozpoznanymi wrodzonymi chorobami metabolicznymi, szczególnie zaburzeniami utleniania kwasów tłuszczowych.

Metamizol nie jest obecnie uznawany za typowy czynnik ryzyka zespołu Reye’a.

FAQ

Czy zespół Reye’a nadal występuje?

Tak, ale bardzo rzadko. Dzięki unikaniu aspiryny u dzieci liczba przypadków znacząco spadła.

Czy można podać dziecku aspirynę?

Nie. U dzieci do 16. roku życia nie należy stosować preparatów zawierających salicylany, szczególnie podczas infekcji wirusowych.

Czy każdy przypadek jest związany z lekami?

Nie. U części pacjentów przyczyną mogą być niezdiagnozowane choroby metaboliczne.

Jak wygląda rokowanie?

Rokowanie zależy od szybkości rozpoznania i wdrożenia leczenia. W ciężkich przypadkach możliwe są trwałe uszkodzenia neurologiczne lub zgon. Śmiertelność w przeszłości sięgała nawet 50%, jednak obecnie dzięki szybszej diagnostyce jest niższa.

Implikacje dla intensywnej terapii i znieczulenia

Zespół Reye’a jest stanem bezpośredniego zagrożenia życia i wymaga leczenia w oddziale intensywnej terapii. 

Najważniejsze aspekty postępowania obejmują:

• kontrolę ciśnienia śródczaszkowego (ICP)
• unikanie hiperkapnii i hipoksji
• monitorowanie i korekcję zaburzeń metabolicznych
• ostrożny dobór leków ze względu na niewydolność wątroby
• uwzględnienie zaburzeń krzepnięcia

Pacjenci mogą wykazywać zwiększoną wrażliwość na leki sedacyjne i anestetyczne, dlatego leczenie wymaga doświadczenia zespołu intensywnej terapii.

🧬 O autorze:

Katarzyna Ziaja – od 2012 roku zajmuje się tematyką chorób rzadkich. Tworzy treści oparte na aktualnej wiedzy medycznej oraz publikacjach naukowych, aby w przystępny sposób wyjaśniać złożone zagadnienia zdrowotne. Więcej informacji: https://chorobyrzadkie.blogspot.com/p/o-nas.html

Źródła:

1. Chapman J, Arnold JK. Reye Syndrome. [Updated 2023 Jul 4]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2026 Jan-. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK526101/ 19.04.2026
2. Gibson C, Noyes J, Goliger M, Guo J. Adult-Onset Reye's Syndrome and the Risks of Low-Dose Aspirin Rechallenge: A Review of Current Literature and Future Directions. Cureus. 2025 Nov 7;17(11):e96332. doi: 10.7759/cureus.96332. PMID: 41362566; PMCID: PMC12682417.
3. Pribožič L, Žerjav Tanšek M, Herga P, Osredkar D, Rajtar Osredkar S, Vidmar I, Repič Lampret B, Klemenčič S, Bratina N, Battelino T, Groselj U. Reye Syndrome with Severe Hyperammonemia and a Good Neurological Outcome. Am J Case Rep. 2021 Oct 11;22:e932864. doi: 10.12659/AJCR.932864. PMID: 34629460; PMCID: PMC8522526.
4. Gosalakkal JA, Kamoji V. Reye syndrome and reye-like syndrome. Pediatr Neurol. 2008 Sep;39(3):198-200. doi: 10.1016/j.pediatrneurol.2008.06.003. PMID: 18725066.
5. Hon, K. L., Leung, A. K., Ng, S. L., Hui, W. F., Leung, K. K., Chan, P. K., & Qian, S. Y. (2025). Reye syndrome or not: an age-old enigma about influenza encephalopathy deaths in children. Hong Kong Medical Journal= Xianggang yi xue za zhi, 31(6), 496-498.

Ważna informacja:

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem.

Aktualizacja: kwiecień 2026