Padaczka – przyczyny, klasyfikacja i objawy

Padaczka (epilepsja) to przewlekła choroba mózgu, której istotą jest skłonność do nawracających napadów padaczkowych. Sam napad nie jest chorobą, lecz objawem — przejściowym zaburzeniem czynności bioelektrycznej mózgu.

Wbrew powszechnemu przekonaniu napad padaczkowy nie zawsze oznacza drgawki. Może przyjmować znacznie subtelniejsze formy — od krótkotrwałego „wyłączenia”, przez dziwne doznania zapachowe lub wzrokowe, aż po niepozorne, powtarzalne zachowania.

Nie każdy napad oznacza padaczkę. Jednorazowe zdarzenie może wystąpić np. w przebiegu gorączki, niedocukrzenia czy zaburzeń metabolicznych. Rozpoznanie padaczki stawia się dopiero wtedy, gdy istnieje trwała predyspozycja do ich nawrotów.

Jak powstaje napad padaczkowy?

Napad padaczkowy wynika z nadmiernej i zsynchronizowanej aktywności neuronów. W określonym obszarze mózgu powstaje ognisko padaczkowe, w którym komórki nerwowe zaczynają wyładowywać się zbyt szybko i nieprawidłowo.

Jeśli wyładowania pozostają ograniczone do jednego obszaru — napad ma charakter ogniskowy. Jeśli obejmują obie półkule mózgu — przybiera postać uogólnioną. To właśnie sposób rozprzestrzeniania się wyładowań decyduje o obrazie klinicznym napadu.

Współczesna klasyfikacja napadów (ILAE)

International League Against Epilepsy (ILAE)

Obecnie klasyfikacja padaczek opiera się przede wszystkim na umiejscowieniu początku napadu i jego przebiegu, a nie — jak dawniej — wyłącznie na objawach czy lokalizacji anatomicznej.

Napady ogniskowe

Rozpoczynają się w określonej części mózgu. Mogą przebiegać z zachowaną świadomością lub z jej zaburzeniem.

W pierwszym przypadku chory pamięta napad i może opisywać charakterystyczne objawy, takie jak mrowienie, drgania jednej kończyny czy tzw. aura. W drugim — pojawia się „wyłączenie”, dezorientacja lub automatyzmy, czyli nieświadome ruchy (np. mlaskanie, manipulowanie przedmiotami).

Napad ogniskowy może rozprzestrzenić się na cały mózg, przechodząc w napad uogólniony toniczno-kloniczny, przebiegający z utratą przytomności, sztywnością ciała i następczymi drgawkami.

Napady uogólnione

Od początku obejmują obie półkule mózgu i zawsze wiążą się z zaburzeniem świadomości.

Najbardziej znane są napady toniczno-kloniczne (utrata przytomności, sztywność ciała i następcze drgawki). Jednak nie wszystkie napady uogólnione wyglądają w ten sposób.

Część z nich ma charakter bardzo dyskretny — jak napady nieświadomości, które objawiają się krótkim „zawieszeniem” i przerwaniem wykonywanej czynności. Inne to napady miokloniczne (krótkie zrywania mięśni), toniczne (nagłe napięcie) lub atoniczne (utrata napięcia i upadek).

Napady o nieokreślonym początku

W niektórych przypadkach nie udaje się jednoznacznie określić miejsca początku napadu — zwłaszcza gdy brak pełnej dokumentacji lub obserwacji zdarzenia.

Lokalizacja ogniska a objawy napadu

Choć współczesna klasyfikacja nie opiera się już bezpośrednio na podziale według płatów mózgu, lokalizacja ogniska nadal ma ogromne znaczenie kliniczne.

Napady z płata czołowego często mają gwałtowny charakter i mogą przypominać nietypowe, dziwaczne ruchy lub zachowania.

Z kolei zajęcie płata ciemieniowego prowadzi do zaburzeń czucia — mrowienia, drętwienia lub uczucia „prądu”.

Napady skroniowe należą do najczęstszych i mogą rozpoczynać się aurą — np. dziwnym zapachem, smakiem lub uczuciem déjà vu. Często towarzyszą im automatyzmy i zaburzenia świadomości.

Natomiast napady z płata potylicznego objawiają się zaburzeniami widzenia — błyskami, kolorami lub zniekształceniem obrazu.

Napad napadowi nierówny

Napady padaczkowe mogą mieć bardzo różny przebieg i nasilenie. Niektóre są spektakularne, inne niemal niezauważalne. Te ostetnie, często są błędnie interpretowane jako „cechy charakteru” lub chwilowa nieuwaga. Dlatego kluczowe znaczenie mają:

• nagły początek objawów,
• krótki czas trwania,
• powtarzalność,
• brak uchwytnej przyczyny.

To właśnie te elementy pomagają odróżnić napady padaczkowe od innych zaburzeń.

Napady gorączkowe a padaczka

Szczególną sytuacją są napady gorączkowe, występujące u dzieci między 6. miesiącem a 5. rokiem życia. Pojawiają się w przebiegu gwałtownego wzrostu temperatury i nie są równoznaczne z padaczką.

Najczęściej mają charakter uogólniony i przebiegają z utratą przytomności oraz drgawkami całego ciała. Trwają krótko i zazwyczaj nie pozostawiają trwałych następstw.

W większości przypadków napady gorączkowe mają charakter przejściowy i wynikają z niedojrzałości układu nerwowego. Jedynie napady złożone wymagają pogłębionej diagnostyki i obserwacji.

Przyczyny padaczki

Niestety, w około dwóch trzecich przypadków nie udaje się ustalić jednoznacznej przyczyny padaczki. Etiologia może mieć charakter:

• strukturalny (np. urazy, guzy, udary),
• genetyczny (choroby genetyczne przebiegające z padaczką),
• metaboliczny (zaburzenia metaboliczne prowadzące do padaczek),
• zakaźny lub zapalny (często wywołane gorączką).

U dzieci dominują przyczyny związane z okresem okołoporodowym np. niedotlenienie, wadami rozwojowymi i chorobami genetycznymi.

U dorosłych częściej są to urazy i guzy, natomiast u osób starszych — udary mózgu i choroby neurozwyrodnieniowe jak otępienie.

Czynniki wyzwalające napady

U osób z padaczką istnieją czynniki, które mogą sprzyjać wystąpieniu napadu. Należą do nich:

• brak snu, 
• stres, 
• alkohol,
• infekcje i gorączka.

W niektórych przypadkach napady mają charakter odruchowy i są wyzwalane przez konkretne bodźce — np. migające światło lub dźwięk.

Take-home message

Padaczka to nie jedna choroba, lecz złożona grupa zaburzeń o bardzo różnorodnym obrazie. Napad padaczkowy nie zawsze oznacza drgawki — może być subtelny i łatwy do przeoczenia. Współczesna klasyfikacja skupia się na początku napadu i jego przebiegu, co pozwala lepiej zrozumieć chorobę i właściwie ją leczyć.

🧬 O autorze:

Katarzyna Ziaja – od 2012 roku zajmuje się tematyką chorób rzadkich. Tworzy treści oparte na aktualnej wiedzy medycznej oraz publikacjach naukowych, aby w przystępny sposób wyjaśniać złożone zagadnienia zdrowotne. Więcej informacji: https://chorobyrzadkie.blogspot.com/p/o-nas.html

Źródła

1. Katyal R. Classification and Diagnosis of Epilepsy. Continuum (Minneap Minn). 2025 Feb 1;31(1):14-37. doi: 10.1212/cont.0000000000001519. PMID: 39899094.
2. Manokaran RK, Sharma S, Ramachandrannair R. The 2022 International League Against Epilepsy Classification and Definition of Childhood Epilepsy Syndromes: An Update for Pediatricians. Indian Pediatr. 2024 Feb 15;61(2):179-183. PMID: 38321731.
3. Auvin S, Arzimanoglou A, Brambilla I, French J, Knupp KG, Lagae L, Perucca E, Trinka E, Dlugos D. Call for the use of the ILAE terminology for seizures and epilepsies by health care professionals and regulatory agencies to benefit patients and caregivers. Epilepsia. 2024 Feb;65(2):283-286. doi: 10.1111/epi.17868. Epub 2024 Jan 4. PMID: 38105624.

Ważna informacja:

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem.

Aktualizacja: kwiecień 2026