czwartek, 21 lutego 2013

Choroba Niemanna-Picka - choroba spichrzeniowa

Choroba Niemanna-Picka należy do zaburzeń zwanych leukodystrofiami lub spichrzeniowymi i powszechnie jest określana jako "dziecięcy Alzheimer". Leukodystrofie to grupa chorób istoty białej mózgu („wypełnienia mózgu”), które postępują i mają różnorakie postacie. Z kolei choroba spichrzeniowa oznacza, że w organizmie dochodzi do odkładania i gromadzenia się przeróżnych substancji w poszczególnych narządach. W przypadku choroby Niemanna-Picka, kumulowane są lipidy, głównie w mózgu, wątrobie, śledzionie, płucach i szpiku kostnym. Przebieg choroby jest zróżnicowany i w zależności od objawów wyszczególniono kilka typów, oznaczając je odpowiednio literami: A, B, C i D. W każdym z typów dochodzi do odkładania się złogów tłuszczowych w określonych narządach.

Inne nazwy choroby:
brak synonimów. Potocznie: dziecięcy Alzheimer.

Rozpowszechnienie w zależności od typu:
Typ A: mniej niż 1:1000 000;
Typ B i C: 1-9:1000 000; typ C 1:130 000 żywych urodzeń;
Typ D: nieokreślona.
W Polsce choruje około kilkunastu dzieci.

Przyczyny i dziedziczenie
Choroba Niemmana-Picka jest dziedziczona w sposób autosomalny recesywny. Na czym polega ten sposób dziedziczenia, przeczytasz tutaj w >> słowniku.

Przyczynami choroby Niemanna-Picka są mutacje w genach: NPC1, NPC2, SMPD1.
Mutacje genu SMPD1 powodują chorobę typu A i B. Zawiera on instrukcje dla tworzenia enzymu zwanego kwasem sfingomielinazy, który znajduje się w lizosomach, gdzie przetwarzane są takie substancje tłuszczowe jak sfingomielina. Mutacja SMPD1 powoduje niedobór kwasu, a tym samym akumulacje sfingomieliny i cholesterolu w tkankach i narządach organizmu.

Mutacje genów NPC1 i NPC2 są przyczyną choroby Niemanna-Picka typu C. Gen NPC1 zawiera instrukcje, co do tworzenia się białka warunkującego prawidłową wędrówkę cholesterolu i innych tłuszczów w komórkach. Niedobór tego białka prowadzi do nadmiernego magazynowania tłuszczów w komórkach (podtyp C1). 
Gen NPC2 zawiera instrukcje do produkcji białka wiążącego i transportującego cholesterol. Zmniejszenie poziomu lub brak tego białka prowadzi do nadmiernego gromadzenia się lipidów i cholesterolu w komórkach (podtyp C2). Dokładne funkcje białek genów NPC1 i NPC2 nie są do końca jasne. Choroba Niemanna-Picka typu D prawdopodobnie wynika z allelowego wariantu mutacji w genie NPC1.


Choroba częściej występuje w populacji:
• Żydów Aszkenazyjskich – typ A i B;
• Francusko-Kanadyjskiej w Nowej Szkocji – typ D;
• Obszar Maghreb (Tunezja, Moroko, Algieria) Afryki Północnej – typ B;
• Hiszpańsko-Amerykańskiej w południowym Nowym Medyku i Colorado – typ C. 


Objawy i przebieg
W zależności od początku wystąpienia objawów, jak również przebiegu choroby, wyróżniono kilka typów choroby Niemanna-Picka, oznaczonych litarami: A, B, C i D. Początek objawów przedstawia się następująco:
Typ A: okres noworodkowy, niemowlęcy;
Typ B: dzieciństwo, dojrzewanie;
Typ C: zmienny (dzieciństwo, dojrzewanie, dorosłość);
Typ D (wariant Nova Scotia): zmienny (dzieciństwo, dojrzewanie, dorosłość).

Poszczególne typy choroby, można zdiagnozować po zaobserwowaniu następujących objawów:
  • Typ A (najczęstszy): żółtaczka, powiększona wątroba (hepatomegalia), poważne uszkodzenie mózgu (objawy neurologiczne, jak nieprawidłowe odruchy, drgawki, upośledzenie umysłowe); niekorzystne rokowanie – okres przeżycia od 2 do 4 lat.
  • Typ B: powiększona wątroba i śledziona (hepatosplenomegalia), nieuszkodzony układ nerwowy, możliwe trudnosci z oddychaniem na skutek powiększenia narządów oraz niewydolności serca prawego; lepsze rokowanie – czas przeżycia od późnego dzieciństwa lub dorosłości.
Kumulacja sfingomieliny w tych typach jest spowodowana niewystarczającą aktywnością enzymu zwanego sfingomielinazą. W typie A, mamy do czynienia z brakiem produkcji tego enzymu (produkowane jest mniej niż 5%), natomiast w typie B zachowane jest wytwarzane jest 5-10% normalnego poziomu sfingomielinazy. Typ B to łagodniejsza odmiana choroby Niemanna-Picka. Badaniem potwierdzającym chorobę jest znaczne obniżenie poziomu sfingomielinazy we krwi.
  • Typy C i D: umiarkowana hepatosplenomegalia, możliwe ciężkie uszkodzenie mózgu; niezdolność  spoglądania w dół, trudności w chodzeniu i przełykaniu oraz postępująca utrata wzroku i słuchu. W badaniach laboratoryjnych obserwujemy nadmiar cholesterolu we krwi. W narządach obecne złogi cholesterolu i innych lipidów.
Choroba w 100% jest śmiertelna, a ludzie nią dotknięci zwykle umierają w drugiej dekadzie życia. Rzadko stwierdza się czas przeżycia powyżej 40 lat.


Objawy sugerujące chorobę Niemanna-Picka u dziecka:
  • powiększenie brzucha,
  • powiększona wątroba bądź śledziona,
  • żółtaczka poporodowa,
  • wyjątkowo krótki oddech,
  • nawracające infekcje płuc,
  • krwisto-czerwona plamka wewnątrz oka,
  • problemy z pionowymi ruchami oczu,
  • postępująca utrata małej motoryki,
  • problemy z przyjmowaniem pokarmu i połykaniem,
  • problemy z nauką,
  • nagła utrata napięcia mięśni,
  • niewyraźna mowa,
  • napady padaczkowe,
  • nadwrażliwość na dotyk.


Diagnostyka: badania genetyczne (obecność genów choroby).

Diagnostyka prenatalna: amnipunkcja genetyczna.

Możliwości terapeutyczne
Obecnie choroba jest niewyleczalna. W przypadku odmiany typu A, jeszcze nie zidentyfikowano skutecznej metody leczenia. W typie B uzyskuje się obiecujące wyniki po przeszczepie szpiku. Duże nadzieje pokłada się także w terapii genowej i enzymatycznej terapii zastępczej. W przypadku typu C i D choroby stosowana jest dieta niskocholesterolowa, ale nie daje zadowalających efektów.
Zaleca się, by chory pozostawał pod opieką:
- genetyka,
- pulmonologa,
- kardiologa,
- internisty, hepatologa,
- chirurga,
- pediatry,
- gastroenterologa,
- fizjoterapeuty i dietetyka.
Obiecujące wyniki uzyskano podczas terapii eksperymentalnej na zwierzętach, z wykorzystaniem neurosteroidów i migulstatu. Badany jest jeszcze wpływ około 5000 substancji na przebieg i zahamowanie postępu choroby Niemanna-Picka.

Wiadomo już, że leczeniu choroby Niemanna-Picka typu C, zadowalające skutki przynosi migulsat. Dostępny jest w preparacie Zavesca i jest stosowany także w leczeniu innej choroby rzadkiej - choroby Gauchera. Od 18 października preparat ten jest "lekiem sierocym", czyli stosowanym w leczeniu chorób rzadkich.
W marcu 2011 Agencja Oceny Technologii Medycznych zarekomendowała finansowanie ze środków publicznych świadczenia opieki zdrowotnej „leczenie choroby Niemanna-Picka typu C z zastosowaniem substancji czynnej milugast (Zavesca) w ramach programu zdrowotnego”, przez okres 3 lat. Niestety do dnia dzisiejszego program zdrowotny nie został uruchomiony. Aktualna cena jednego opakowania tego leku to 11 300 USD. W zależności od masy ciała chorego miesięczne koszty leczenia kształtują się w granicach od 25 do 75 tysięcy złotych /elizabanicka.pl/.
Link do rekomendacji Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych >> tutaj


Dla Elizy!

Pomagamy Elizce chorującej na Niemanna-Picka! Akcja: Szyjemy lalki dla Elizy >> tutaj Mi się baaaaardzo podoba i całym sercem ją popieram.

Odwiedź też koniecznie stronkę o życiu Elizy i jej zmaganiu z chorobą. Na stronie dowiesz się, jak wspomóc dziewczynkę >> tutaj

Aukcja lalek na allegro >> tutaj


Opracowano na podstawie:
1.    Stowarzyszenie chorych na Niemanna-Picka i choroby pokrewne >> tutaj
2.    Orphanet >> tutaj >> tutaj >> tutaj >> tutaj 
3.    Genetics Home Reference >> tutaj
4.    The Nova Scotia (type D) from of Niemann-Pick disease is caused by a G3097-->T transversion in NPC1 >> tutaj



***


Historia zdjęcia...
... To jedna z dziwnych roślinek w ogródku mojej Cioci Haliny. Jest ona niezwykle wrażliwą kobietą, uwielbiającą ludzi, kwiaty i podróże. Ciocia jest żoną brata mojego Taty - równie wesołego człowieka, który na co dzień nie poddaje się skutkom udaru niedokrwiennego i wraz z Ciocią pielęgnują kwiaty, a on sam wykonuje remonty. Uwaga, i samodzielnie zbudował... altankę!

2 komentarze:

  1. Wesprzyj Pawełka w walce z chorobą Niemanna Picka typu C - http://pawelskorupka.blog.pl/

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Udostępniłam info o blogu Pawła na naszej stronce facebookowej: https://www.facebook.com/ChorobyRzadkie

      Usuń