Leczenie padaczki - leki i neurochirurgia

Sama diagnostyka padaczki jest bardzo skomplikowana. Leczenie tej choroby również dostarcza niemałych trudności, zwłaszcza gdy padaczka okazuje się być lekooporna lub jeśli zostanie mylnie rozpoznana. Istnieje wiele leków przeciwpadaczkowych. Znane są też formy leczenia operacyjnego choroby. Pojawiają się także propozycje naturalnego podejścia do terapii padaczki…

Warto jednak pamiętać, że stan padaczkowy, czyli napad trwający powyżej 5 minut lub seria napadów bez odzyskania świadomości, stanowi bezpośrednie zagrożenie życia i wymaga natychmiastowej pomocy medycznej.

Leki przeciwpadaczkowe

Chyba nie ma choroby, której nie leczy się medykamentami. Na każdą dolegliwość poszukuje się złotego środka w bogatym świecie farmaceutycznym. Podobnie jest w przypadku epilepsji. Dysponujemy pewną grupą leków, które poprzez swój mechanizm działania mogą minimalizować częstotliwość napadów lub im zapobiegać.

Należy pamiętać, że wystąpienie jednego napadu padaczkowego nie zawsze zobowiązuje do wdrożenia leczenia, jednak obecnie coraz częściej rozważa się terapię już po pierwszym napadzie, jeśli istnieje wysokie ryzyko jego nawrotu, oceniane na podstawie badań EEG lub rezonansu magnetycznego.

Stosowanie leków przeciwpadaczkowych (LPP) ma na celu wyeliminowanie kolejnych napadów, przy możliwie najmniejszych efektach ubocznych. Leki powinny być dostosowane indywidualnie do pacjenta, a pod uwagę bierze się m.in. wiek, płeć, rodzaj padaczki (ogniskowa, uogólniona, z miokloniami itd.), aktualnie przyjmowane leki oraz ogólny stan zdrowia.

Leczenie rozpoczyna się od najmniejszych dawek i powoli zwiększa do dawki skutecznej. W przypadku braku efektu stosuje się zmianę leku lub terapię skojarzoną. Obecnie odchodzi się od sztywnego podziału na leki „pierwszego i drugiego rzutu”, a dobór preparatu opiera się przede wszystkim na typie napadów.

Jedną z najczęstszych przyczyn nieskuteczności leczenia jest nieregularne przyjmowanie leków.

W praktyce klinicznej stosuje się m.in. lamotryginę, lewetyracetam, karbamazepinę, okskarbazepinę, topiramat czy etosuksymid. W ostatnich latach wprowadzono także nowe leki, takie jak lacosamid, brivaracetam, perampanel oraz cenobamat, który wykazuje szczególną skuteczność w padaczce lekoopornej.

Należy podkreślić, że stosowanie kwasu walproinowego u kobiet w wieku rozrodczym jest obecnie istotnie ograniczone ze względu na ryzyko wad wrodzonych i zaburzeń neurorozwojowych u płodu.

Uznaje się, że około 70% pacjentów dobrze reaguje na leczenie farmakologiczne. U pozostałych rozwija się tzw. padaczka lekooporna, którą rozpoznaje się, gdy dwa odpowiednio dobrane leki nie przynoszą kontroli napadów.

Dieta ketogenna

Dieta ketogenna, czyli dieta wysokotłuszczowa i niskowęglowodanowa, jest obecnie uznaną metodą leczenia padaczki lekoopornej, szczególnie u dzieci, ale także u dorosłych.

W odróżnieniu od wcześniejszych poglądów, jej skuteczność została potwierdzona w badaniach klinicznych i metaanalizach.

Polega ona na przestawieniu metabolizmu organizmu na wykorzystywanie tłuszczów jako głównego źródła energii, co prowadzi do powstawania ciał ketonowych i wpływa na zmniejszenie pobudliwości neuronów.

Dieta musi być prowadzona pod ścisłą kontrolą lekarza i dietetyka. 

Więcej na temat diety ketogennej >> https://chorobyrzadkie.blogspot.com/2013/05/penosprawna-kuchnia-dieta-ketogenna-w.html

Leczenie operacyjne

Leczenie neurochirurgiczne polega na usunięciu ogniska padaczkowego. Rozważa się je m.in. w przypadku zmian możliwych do usunięcia chirurgicznego, jak guzy mózgu, naczyniaki, ogniska dysplazji korowej czy stwardnienie hipokampa.

Współcześnie kwalifikacja do leczenia operacyjnego jest bardziej precyzyjna i opiera się na bardzo dokładnej diagnostyce, obejmującej m.in. EEG, wideo-EEG, rezonans magnetyczny, a często także badania funkcjonalne, takie jak PET czy SPECT. U niektórych pacjentów konieczne jest wykonanie badań inwazyjnych, np. z użyciem elektrod śródczaszkowych.

Najczęściej wykonywaną procedurą jest lobektomia skroniowa, szczególnie w przypadku padaczki związanej ze stwardnieniem hipokampa. W innych sytuacjach wykonuje się lezjonektomię, czyli usunięcie konkretnej zmiany odpowiedzialnej za napady. W ciężkich, rozległych przypadkach – zwłaszcza u dzieci – rozważa się także bardziej radykalne zabiegi, takie jak hemisferektomia.

Istnieją również operacje rozłączeniowe, np. kallozotomia, polegająca na przecięciu spoidła wielkiego i ograniczeniu szerzenia się wyładowań między półkulami. Zabieg ten ma charakter paliatywny i stosowany jest głównie w ciężkich postaciach padaczki.

Obecnie leczenie operacyjne rozważane jest wcześniej niż kiedyś, szczególnie w padaczce ogniskowej, ponieważ może prowadzić nie tylko do zmniejszenia liczby napadów, ale nawet do ich całkowitego ustąpienia.

Neurostymulacje

W sytuacji, gdy leczenie farmakologiczne jest nieskuteczne, a pacjent nie kwalifikuje się do leczenia operacyjnego, stosuje się metody neurostymulacyjne.

Najczęściej wykorzystywaną metodą jest stymulacja nerwu błędnego (VNS). Polega ona na wszczepieniu pod skórę klatki piersiowej generatora impulsów, który poprzez elektrodę stymuluje nerw błędny. Mechanizm działania nie jest do końca poznany, ale wiadomo, że wpływa on na aktywność sieci neuronalnych w mózgu i może zmniejszać częstość oraz nasilenie napadów.

Kolejną metodą jest głęboka stymulacja mózgu (DBS), polegająca na implantacji elektrod w określonych strukturach mózgu (najczęściej w obrębie wzgórza). Elektrody te wysyłają impulsy elektryczne modulujące aktywność neuronalną. Metoda ta znajduje zastosowanie w wybranych przypadkach padaczki lekoopornej i wymaga bardzo starannej kwalifikacji pacjenta.

Coraz większe znaczenie zyskują również systemy reagujące na aktywność mózgu w czasie rzeczywistym (RNS – responsive neurostimulation), które wykrywają nieprawidłową aktywność bioelektryczną i natychmiast ją modulują. Metoda ta jest szerzej stosowana poza Europą.

Neurostymulacje nie prowadzą zazwyczaj do całkowitego wyleczenia, ale mogą znacząco zmniejszyć liczbę napadów i poprawić jakość życia pacjentów.

Leczenie naturalne

Leczenie naturalne padaczki to nadal temat kontrowersyjny. Metody niekonwencjonalne nie są uznawane za skuteczne leczenie tej choroby i nie powinny zastępować terapii farmakologicznej.

Wśród stosowanych metod wymienia się techniki relaksacyjne, suplementację czy fitoterapię. Coraz większe zainteresowanie budzą także kannabinoidy.

Najwięcej danych dotyczy kannabidiolu (CBD), który wykazuje udokumentowaną skuteczność w wybranych, ciężkich zespołach padaczkowych, takich jak zespół Dravet czy zespół Lennoxa-Gastauta. CBD działa m.in. poprzez modulację układu endokannabinoidowego oraz wpływ na kanały jonowe i neuroprzekaźnictwo. W praktyce klinicznej stosowany jest jako lek, zwykle jako terapia wspomagająca, a jego stosowanie wymaga kontroli lekarskiej ze względu na możliwość interakcji z innymi lekami przeciwpadaczkowymi.

W przeciwieństwie do CBD, tetrahydrokannabinol (THC) nie jest stosowany rutynowo w leczeniu padaczki. Ma działanie psychoaktywne, może wpływać na funkcje poznawcze i w niektórych przypadkach nawet obniżać próg drgawkowy, dlatego jego wykorzystanie terapeutyczne jest ograniczone.

Należy pamiętać, że zarówno preparaty roślinne, jak i kannabinoidy mogą wchodzić w interakcje z lekami przeciwpadaczkowymi i powinny być stosowane wyłącznie pod kontrolą lekarza.

🧬 O autorze:

Katarzyna Ziaja – od 2012 roku zajmuje się tematyką chorób rzadkich. Tworzy treści oparte na aktualnej wiedzy medycznej oraz publikacjach naukowych, aby w przystępny sposób wyjaśniać złożone zagadnienia zdrowotne. Więcej informacji: https://chorobyrzadkie.blogspot.com/p/o-nas.html

Źródła:

1. Ng YH, Jamil SNH, Sarian MN, Ahmed QU, Latip J, Lam SD, Feroz SR. Antiseizure Medications: Advancements, Challenges, and Prospects in Drug Development. Curr Neuropharmacol. 2025;23(8):879-906. doi: 10.2174/011570159X323666241029171256. PMID: 39865817; PMCID: PMC12174947.
2. Klein P, Kaminski RM, Koepp M, Löscher W. New epilepsy therapies in development. Nat Rev Drug Discov. 2024 Sep;23(9):682-708. doi: 10.1038/s41573-024-00981-w. Epub 2024 Jul 22. PMID: 39039153.
3. Wechsler RT, Burdette DE, Gidal BE, Hyslop A, McGoldrick PE, Thiele EA, Valeriano J. Consensus panel recommendations for the optimization of EPIDIOLEX® treatment for seizures associated with Lennox-Gastaut syndrome, Dravet syndrome, and tuberous sclerosis complex. Epilepsia Open. 2024 Oct;9(5):1632-1642. doi: 10.1002/epi4.12956. Epub 2024 Jul 15. PMID: 39007525; PMCID: PMC11450617.

Ważna informacja:

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem.

Aktualizacja: kwiecień 2026